بررسی ماندگارترین پوسترهای تاریخ جام جهانی فوتبال

پوسترهای جام جهانی فوتبال، چیزی بسیار بیشتر از یک اعلان ساده برای برگزاری مسابقات هستند. این آثار هنری، آینه‌ای تمام‌نما از تغییرات فرهنگی، سیاسی و هنری در قرن گذشته به شمار می‌روند. از زمانی که طراحان با دست و قلم‌مو روی بوم کار می‌کردند تا امروز که هنر دیجیتال حرف اول را می‌زند، هر پوستر داستان منحصر‌به‌فردی از کشور میزبان و روح زمانه‌ی خود را روایت می‌کند.

۱۹۳۰ – اروگوئه؛ نقطه آغاز و شکوه آرت دکو

• طراح: گیلرمو لابورده (Guillermo Laborde)

• سبک: آرت دکو اولین دوره جام جهانی به میزبانی اروگوئه برگزار شد. پوستر این دوره با سبک آرت دکو، که در آن زمان در اوج محبوبیت بود، طراحی شد. این اثر ساده اما بسیار قدرتمند، دروازه‌بانی با لباس آبی (رنگ پیراهن اروگوئه) را نشان می‌دهد که در حال مهار یک توپ است. خطوط زاویه‌دار و کشیده، حس حرکت و پویایی را به شکلی بی‌نظیر منتقل می‌کنند.

۱۹۳۴ – ایتالیا؛ رئالیسم و تبلیغات سیاسی

• طراح: جینو بوکاسیله (Gino Boccasile)

• سبک: رئالیسم آرمان‌گرایانه جام جهانی ۱۹۳۴ در سایه حکومت فاشیستی موسولینی برگزار شد. پوستر این دوره نیز بی‌تاثیر از این فضا نبود. در این تصویر، یک بازیکن قدرتمند و عضلانی در حال شوت زدن به توپ دیده می‌شود، در حالی که پرچم کشورهای شرکت‌کننده در پس‌زمینه قرار دارد. این پوستر بیشتر شبیه به پوسترهای تبلیغاتی سیاسی آن دوران بود تا یک رویداد صرفاً ورزشی.

۱۹۳۸ – فرانسه؛ تسلط بر کره زمین

• طراح: هانری دسمه (Henri Desmé)

• سبک: آرت دکو با وجود نزدیک شدن به جنگ جهانی دوم، فرانسه پوستری طراحی کرد که پیام‌آور قدرت و جهانی بودن فوتبال بود. در این پوستر، بازیکنی با لباس آبی ایستاده و یک پای خود را روی کره زمین گذاشته است؛ تصویری که نشان می‌داد فوتبال در حال تبدیل شدن به یک پدیده جهانی و مسلط بر دنیاست.

۱۹۵۰ – برزیل؛ اتحاد کشورها روی یک جوراب

• طراح: جی. نی داماسنو (J. Ney Damasceno)

• سبک: گرافیک نمادین پس از وقفه ۱۲ ساله به دلیل جنگ جهانی، جام جهانی به برزیل رفت. این پوستر با ایده‌ای بسیار خلاقانه طراحی شد: پای یک بازیکن در حال شوت زدن، در حالی که پرچم تمامی کشورهای شرکت‌کننده روی جوراب او نقش بسته بود. این طرح نمادی از اتحاد دوباره جهان پس از سال‌ها جنگ و ویرانی بود.

۱۹۵۴ – سوئیس؛ تمرکز روی توپ

• طراح: پل ویس (Paul Wyss)

• سبک: مینیمال و انتزاعی سوئیس، به عنوان مهد طراحی مینیمال، پوستری بسیار ساده و در عین حال تاثیرگذار ارائه داد. در این طرح، نیمی از چهره یک دروازه‌بان در سایه دیده می‌شود که با چشمانش مسیر یک توپ فوتبال درخشان را دنبال می‌کند. هیچ شلوغی اضافه‌ای در تصویر نیست و تمرکز فقط روی توپ و بازی است.

۱۹۵۸ – سوئد؛ سادگی و نمادگرایی

• طراح: تیم طراحی محلی سوئد

• سبک: مدرن میان‌قرن (Mid-Century Modern) پوستر سوئد بسیار ساده و شماتیک بود. سایه‌ای از یک بازیکن در حال شوت زدن به توپی که شبیه به کره زمین طراحی شده بود. دور این توپ یک شال یا روبان با پرچم کشورهای شرکت‌کننده پیچیده شده بود. سادگی فرم‌ها کاملاً نمایانگر مکتب طراحی اسکاندیناوی در آن دهه بود.

۱۹۶۲ – شیلی؛ فرود در فضا

• طراح: گابو روخاس (Gabo Rojas)

• سبک: گرافیک هندسی و عصر فضا در دورانی که رقابت‌های فضایی بین ابرقدرت‌ها داغ بود، پوستر شیلی هم حال و هوای کیهانی داشت. این پوستر نشان‌دهنده یک کره زمین است که نیمی از آن به توپ فوتبال تبدیل شده و در پس‌زمینه، استادیوم ملی شیلی قرار دارد. پالت رنگی گرم و خطوط دایره‌ای، زیبایی خاصی به آن بخشیده است.

۱۹۶۶ – انگلستان؛ تولد عروسک نمادین (Mascot)

• طراح: ریچارد بک (Richard Beck)

• سبک: تصویرسازی کلاسیک ورزشی جام جهانی در مهد فوتبال! پوستر انگلستان برای اولین بار عروسک نمادین مسابقات یعنی «شیرِ ویلی» (World Cup Willie) را به دنیا معرفی کرد. ویلی در حال شوت زدن به توپ است و لباسی با طرح پرچم بریتانیا بر تن دارد. این پوستر آغازگر سنت استفاده از ماسکوت‌ها (عروسک‌های نمادین) در جام‌های جهانی بود.

۱۹۷۰ – مکزیک؛ شاهکار مینیمالیسم و آپ آرت

• طراح: تیم طراحی مکزیک با الهام از لانس وایمن

• سبک: آپ آرت (Op-Art) و تایپوگرافی پوستر جام جهانی ۱۹۷۰ یکی از ساختارشکنانه‌ترین طرح‌های تاریخ است. در این پوستر خبری از عکس بازیکن نیست؛ بلکه از یک تایپوگرافی قدرتمند با رنگ‌های صورتی جیغ و مشکی استفاده شده که خطوط آن فرم توپ مشهور تل‌استار (Telstar) را تداعی می‌کند. این اثر یک شاهکار گرافیک مدرن است.

۱۹۷۴ – آلمان غربی؛ خروش قلم‌مو

• طراح: فریتز گنکینگر و هورست آنتس (Fritz Genkinger, Horst Antes)

• سبک: اکسپرسیونیسم معاصر آلمان غربی برای پوستر خود به سراغ هنر مدرن رفت. این پوستر با ضربات درشت قلم‌مو و رنگ‌های پایه، بازیکنی را نشان می‌دهد که بدون داشتن چهره مشخص، در حال ضربه زدن به توپ است. این طرح حس سرعت، قدرت و خروش فوتبال را به خوبی منتقل می‌کند.

۱۹۷۸ – آرژانتین؛ جشن و نقطه‌چینی

• طراح: آژانس تبلیغاتی Mandatos

• سبک: پوینتیلیسم (نقطه‌چینی) پوستر آرژانتین از تکنیک پوینتیلیسم (نقاشی با نقاط ریز) بهره برد. تصویر، دو بازیکن را نشان می‌دهد که دستان یکدیگر را به نشانه شادی پس از گل گرفته‌اند و در حال دویدن هستند. رنگ‌های آبی روشن و سفید که نماد پرچم آرژانتین هستند، فضای پوستر را در بر گرفته‌اند.

۱۹۸۲ – اسپانیا؛ جنون هنری با خوان میرو

• طراح: خوان میرو (Joan Miró)

• سبک: سوررئالیسم و هنر انتزاعی اسپانیا تصمیم گرفت به جای آژانس‌های تبلیغاتی، کار را به نقاش افسانه‌ای خود، خوان میرو بسپارد. نتیجه، یک اثر کاملاً هنری، انتزاعی و دیوانه‌وار با رنگ‌های تند (قرمز، زرد، آبی) بود. این پوستر شبیه به نقاشی‌های دیواری بود و هیچ شباهتی به پوسترهای ورزشی سنتی نداشت.

۱۹۸۶ – مکزیک؛ پیوند با باستان

• طراح: پدرو رامیرز وازکز (Pedro Ramírez Vázquez)

• سبک: کلاژ فرهنگی و عکاسی مکزیک دومین میزبانی خود را با پوستری جشن گرفت که ریشه‌های باستانی این کشور را به رخ می‌کشید. این پوستر تصویری واقعی از مجسمه‌ها و ستون‌های باستانی آزتک را در پس‌زمینه داشت که سایه دو بازیکن فوتبال روی آن‌ها افتاده بود. پیوند تاریخ و ورزش در این اثر بسیار پررنگ است.

۱۹۹۰ – ایتالیا؛ معماری و فوتبال

• طراح: آلبرتو بوری (Alberto Burri)

• سبک: هنر مفهومی ایتالیای ۱۹۹۰ یکی از متفاوت‌ترین پوسترها را داشت. آلبرتو بوری، هنرمند معاصر، طرحی ارائه داد که در آن استادیوم معروف کولوسئوم روم به یک زمین فوتبال تبدیل شده بود و پرچم کشورهای شرکت‌کننده در اطراف آن به شکل انتزاعی کشیده شده بودند. فضایی تیره و مفهومی که کاملاً با هنر مدرن ایتالیا همخوانی داشت.

۱۹۹۴ – آمریکا؛ کهکشان پاپ آرت

• طراح: پیتر مکس (Peter Max)

• سبک: پاپ آرت (Pop Art) و هنر سایکدلیک آمریکا با استفاده از سبک پاپ آرت، شلوغی و انرژی خاص خود را به فوتبال آورد. پوستر پیتر مکس، کره زمینی را نشان می‌دهد که شبیه توپ فوتبال است و به سمت بالا پرواز می‌کند. رنگ‌های نئونی، درخشان و فرم‌های کیهانی، این پوستر را به یک اثر کاملاً دهه نودی تبدیل کرد.

۱۹۹۸ – فرانسه؛ کلاژ هنرمندانه

• طراح: ناتالی لو گال (Natalie le Gall)

• سبک: کلاژ و مفهومی پوستر فرانسه، ترکیبی از بافت‌ها و رنگ‌ها بود. در این کلاژ، زمین فوتبال روی یک کره زمین نقش بسته است و رنگ‌های پرچم فرانسه (آبی، سفید، قرمز) در سراسر کار پاشیده شده‌اند. این طرح نشان‌دهنده اتحاد جهان زیر سایه فوتبال بود.

۲۰۰۲ – کره و ژاپن؛ جادوی قلم‌موهای شرقی

• طراح: بیون چول کیم (Byun Chul Kim) و هیرانو

• سبک: کالیگرافی (خطاطی) و هنر دیجیتال اولین میزبانی مشترک تاریخ و اولین جام جهانی در آسیا. پوستر این دوره با الهام از خطاطی سنتی شرق آسیا طراحی شد. ضربات ضخیم قلم‌مو با رنگ‌های درخشان، فرم یک زمین فوتبال را تشکیل می‌دادند. این پوستر تلفیقی عالی از سنت و مدرنیته دیجیتال بود.

۲۰۰۶ – آلمان؛ ستاره‌هایی که توپ می‌شوند

• طراح: آژانس طراحی WE DO

• سبک: گرافیک دیجیتال آلمان پوستری فضایی و امیدوارکننده ارائه داد. در پس‌زمینه‌ی آسمان شب، ستاره‌ها به گونه‌ای در کنار هم قرار گرفته‌اند که فرم یک توپ فوتبال درخشان را می‌سازند. این طرح نمادی از درخشش بازیکنان مانند ستاره‌ها در آسمان فوتبال بود.

۲۰۱۰ – آفریقای جنوبی؛ رخسار قاره سیاه

• طراح: آژانس Switch Design

• سبک: هنر بومی و تصویرسازی وکتور اولین جام جهانی در قاره آفریقا با پوستری خیره‌کننده همراه شد. تصویر نیم‌رخ یک بازیکن سیاهپوست که در حال نگاه کردن به بالا و هد زدن به توپ است، اما با دقت بیشتر متوجه می‌شوید که چهره او، دقیقاً نقشه قاره آفریقا است! رنگ‌های گرم زرد و نارنجی، انرژی بومی این قاره را منعکس می‌کردند.

۲۰۱۴ – برزیل؛ طبیعت و فوتبال در هم آمیخته

• طراح: آژانس Crama

• سبک: طراحی ارگانیک و کلاژ دیجیتال برزیل برای میزبانی دوم خود روی تنوع زیستی و فرهنگی‌اش تمرکز کرد. پوستر ۲۰۱۴ پاهای دو بازیکن را در حال چالش بر سر توپ نشان می‌دهد، اما این پاها با اشکالی از گیاهان استوایی، حیوانات بومی، و نمادهای فرهنگی برزیل شکل گرفته‌اند. یک اثر پر جنب و جوش و کاملاً برزیلی.

۲۰۱۸ – روسیه؛ بازگشت به کانستراکتیویسم

• طراح: ایگور گورویچ (Igor Gurovich)

• سبک: کانستراکتیویسم روسی روسیه با یک بازگشت هوشمندانه به سبک هنری دهه‌ی ۱۹۲۰ خود (کانستراکتیویسم)، پوستری خارق‌العاده خلق کرد. در این پوستر، تصویر «لو یاشین» (دروازه‌بان افسانه‌ای شوروی) در حال مهار توپی است که از آن اشعه‌های نور ساطع می‌شود. رنگ‌های مات و خطوط هندسی، ادای دینی کامل به تاریخ هنر و فوتبال این کشور بود.

۲۰۲۲ – قطر؛ تجلی فرهنگ عرب

• طراح: بوثینه المفتاح (Bouthayna Al Muftah)

• سبک: هنر مونوکروم و فرهنگی پوستر قطر برخلاف سنت رنگارنگ بودن پوسترها، به صورت سیاه و سفید (مونوکروم) طراحی شد. این اثر دست‌های انسان‌هایی را نشان می‌دهد که چفیه و عقال (پوشش سنتی مردان عرب) را به هوا پرتاب کرده‌اند که در خاورمیانه نمادی از جشن و شادمانی است. این پوستر یک بیانیه فرهنگی قدرتمند در عصر دیجیتال بود.